“5,1 miljard euro investeert Nederland tussen 2021 en 2027 aan 162 Natura2000 gebieden.”
Een golf van ongeloof en verontwaardiging joeg door het publiek tijdens de informatiebijeenkomsten naar aanleiding van de stikstofplannen van Van Essen, zodra ik deze cijfers noemde.
Veel boeren vroegen naderhand om de berekening. Bij deze een droge opsomming van grote cijfers!
Wie is de subsidieslurper?
Jort Kelder maakte zich onlangs onsterfelijk belachtelijk bij WNL door zich te verliezen in cijfers waar hij klaarblijkelijk geen bal van snapte. Hij husselde volledige EU-landbouwbudgetten voor 27 lidstaten, door elkaar met het aantal Nederlandse boerenbedrijven en kwam tot astronomische bedragen die de Nederlandse belastingbetaler aldus Kelder: ‘ieder jaar zou moeten ophoesten voor de boeren, die feitelijk ambtenaren zijn en geen ondernemers’. Kelder- die een ontegenzeggelijke groene, vegan agenda heeft – zat er mijlenver naast voor wat betreft subsidie aan boeren.
Maar is dat ook zo met betrekking tot de rekening voor natuur? Kelder’s geraaskal, triggerde me om eens te kijken wat natuurbeleid de Nederlandse staatskas kost. En door politieke afspraken en ambities, nog gáát kosten.
Ongeveer tegelijkertijd met de uitglijder van Kelder, kwam Stichting Agrifacts (STAF) met een gedegen berekening over de investeringen per Natura2000-gebied (N2000) per EU lidstaat. STAF berekende op basis van aan de EU geleverde data door de lidstaten, dat de Nederlandse overheid gemiddeld 32 miljoen euro pér Natura2000-gebied besteed tussen 2021 en 2027 (zie overzicht hieronder).
Als we dat doorrekenen:
Nederland telt 162 N2000 gebieden: 162 x 32 miljoen euro = 5,184 miljard euro voor de beheerperiode van 6 jaar. 5,184 miljard gedeeld door 6 jaar = 864 miljoen euro per jaar wat de Nederlandse overheid uitgeeft aan N2000 gebieden.
Zetten we dat tegenover de krap aan 1 miljard euro dat de Nederlandse –maar feitelijk de Europese overheid – uitkeert voor subsidie aan de boerenbedrijven in Nederland, dan rijst de volgende vraag:
Wat krijgen we daarvoor terug?
- Ten aanzien van N2000? Want het beheer levert nergens een goede staat van de natuur op – volgens de overheid zelf. LVVN Minister Van Essen: “de natuur staat op omvallen”.
- Ten aanzien van de Nederlandse landbouw? Het meest duurzame voedselsysteem van de wereld (stelde com op basis van onafhankelijk onderzoek vast).
VERDERE KOSTEN VOOR NEDERLANDSE NATUUR
Nu valt niet alle natuur binnen een N2000 gebied. Er is veel meer natuur en ook daar worden belastingcenten aan besteed:
Volgens het CBS besteedde Nederland in 1999, 749 miljoen euro aan natuur. In 2023 – verder loopt de grafiek niet – bedroegen de bruto kosten voor natuur en landschap in Nederland 1.782 miljoen euro oftewel 1,78 miljard euro. (Cijfers over 2024 worden pas in december 2026 verwacht. Waarom de overheid besloten heeft zo te vertragen met publicatie van de kostenontwikkeling voor natuur, is niet bekend).
Om zelf een onderbouwde prognose / inschatting te kunnen maken aangaande de kostenstijgingen van 2023 naar 2026, heb ik de percentages toegenomen kosten van 5 jaar bij elkaar opgeteld (‘meerjarig gemiddelde’) en door 5 gedeeld.
In 2023 werd 12,6% meer aan natuur uitgegeven als in 2022. In 2022 werd 12,5% meer uitgegeven aan natuur als in 2021. De stijging van 2021 ten opzichte van 2020 was 4%. De stijging van 2020 ten opzichte van 2019, 7%. En van 2019 tov 2018, 5,5%.
Dat is gemiddeld 8,3% per jaar. Ik realiseer me dat ik dan hoogstwaarschijnlijk aan de voorzichtige kant blijf, nu er vooral de laatste jaren exorbitant méér belastinggeld aan natuur wordt toegedeeld in de miljoenennota’s.
Gerekend met een kostenstijging van 8,3% per jaar kom ik op:
2023 – 2024 = 1,93 miljard euro.
2024 – 2025 = 2,00 miljard euro.
2025 – 2026 = 2,26 miljard euro.
In 2026 zouden we dus op basis van een (voorzichtige) schatting, 2,26 miljard euro uitgeven aan natuur. Maar: daarmee zijn we er nog niet:
- Het PBL stelt in haar Reflectie op de stikstofplannen van minister Van Essen, dat natuurbeheerders een tekort hebben van 43% aan de nú aan hen toebedeelde budgetten. Het huidige budget van 2.263 miljoen euro zou dus + 43% = 3,23 miljard euro moeten zijn.
- In de stikstofplannen van het minderheidskabinet Jetten, zitten nog aanzienlijke uitbreidingen van het natuurareaal:
` 180.000 ha in de zones. Nog 30.000 ha te realiseren Natuur Netwerk Nederland (NNN). En om te voldoen aan de eisen van de Natuur Herstel Verordening, moeten nog 450.000 ha tot 850.000 ha ingericht worden als natuur.
Natuurareaal Nederland
Om daar een berekening op los te kunnen laten, is het belangrijk te weten aan hoeveel hectares natuur, Nederland de budgetten besteed.
Volgens het CBS bedraagt begin 2025, het totale natuurareaal op land in Nederland, circa 585.000 hectare, wat overeenkomt met ruim 20 procent van het totale Nederlandse landoppervlak.
Delen we (huidig budget): 2.263 miljoen euro op 585.000 ha, dan is dat = 3.868,38 euro per ha. Vermenigvuldigen we dat met de voorgenomen natuuruitbreiding dan kom ik op de volgende rekensom:
180.000 hectare (ha) in de zones x 3.868,38 kost 696.308.400 euro extra
nog 30.000 ha te realiseren NNN x 3.868,38 kost 115.901.400 euro extra
Natuur Herstel Verordening 450.000 ha x 3868,38 kost 1.740.771.000 euro extra
Totaal 850.000 ha x 3868,38 kost 3.283.873.000 euro extra
(Volgens de Impact Assessment van adviesbureaus Berenschot en Arcadis, komen de totale maatschappelijke kosten tot 2050, om te voldoen aan de Natuurherstelverordening, uit op circa 76 miljard euro. Rekenen we 23 jaren vanaf 2027 tot aan 2050 – komen we (ook) uit op 3,3 miljard euro per jaar).
+ 43%
Maar, als we de claim van de terrein beherende organisaties (TBO’S) en de veronderstelling van het PBL volgen, moet het budget met 43% per hectare worden verhoogd, dan komt het bedrag op: 5.531,62 euro per ha.
Zelfde optelsom:
180.000 hectare (ha) in de zones x 5.531,62 kost 995.691.600 euro extra
nog 30.000 ha te realiseren NNN x 5.531,62 kost 165.948.600 euro extra
Natuur Herstel Verordening 450.000 ha x 5.531,62 kost 2.489.229.000 euro extra
totaal 850.000 ha x 5.531,62 kost 4.701.877.000 euro extra
Om al die cijfers voor natuurkosten vanaf 2027 af te ronden volgt de volgende uitkomst:
Huidig budget:
2.263 miljoen + 696 miljoen + 116 miljoen + 3.283 miljoen =ongeveer 6,4 miljard euro per jaar
Berekening plus 43%:
3.236 miljoen + 996 miljoen + 166 miljoen + 4.702 miljoen = ongeveer 9,1 miljard euro per jaar
(Hier kunt u een totaaloverzicht vinden van de kosten).
Ongecontroleerde ambities
In 1999 begonnen we met 749 miljoen euro maatschappelijke kosten voor natuurontwikkeling en beheer. In 2023 zaten we al op bijna 1,8 miljard euro.
En met de ambities van de Nederlandse overheid, zitten we vanaf 2027 op minstens 6,4 miljard euro jaarlijks. Bijna 9x zoveel als in 1999, of een stijging van 750% …
Opeens lijkt de 5,1 miljard euro voor N2000-beheerplannen voor 6 jaar, te verbleken bij de ongecontroleerde ambities van de Nederlandse overheid …
Zet tegenover deze astronomische verhogingen voor natuurbudgetten eens wat via de Europese GLB-gelden aan toeslagen betaalt wordt aan boeren, krap 1 miljard euro … voor het meest betrouwbare, duurzame voedselsysteem wereldwijd en een prachtig landschap bovendien…
En bedenk je dan ook dat als de laatste boer uit Nederland is weggepest, dit geen euro minder afdracht voor Nederland aan de EU betekent! Netto worden we simpelweg een nog grotere betaler.
Waarom horen we Jort Kelder niet over deze miljarden belastinggeld slurpers? Hij had er toch zoveel kijk op volgens hemzelf?
Wie valt er om?
Ik heb de kale koude cijfers van de kosten voor ‘natuur’ – en de nog te verwachten kosten – op een rij gezet. De vraag of dit geld voor natuur in het verleden goed is besteed, lijkt te worden beantwoord door onze overheid zelf met een NEE. Immers, volgens de overheid “staat de natuur op omvallen”.
Zou méér geld – besteed met dezelfde tunnelvisie bij overheid en TBO’s – een ander resultaat gaan geven? Of staan met dit waanzinnige natuurbeleid vooral de begroting, en de Nederlandse economie op omvallen? U mag er wat van zeggen. Jort Kelder mag er wat van zeggen. En er naar handelen.
Sieta van Keimpema
26 september 2026
